فراجاب

سیسکو IOS چیست؟ پیکربندی روتر و سوئیچ‌های سیسکو

معرفی

Cisco IOS یک سامانه‌عامل شبکه است که Cisco برای مدیریت و پیکربندی بخشی از تجهیزات شبکه خود توسعه داده است. این سامانه در برخی نسل‌ها و مدل‌های روترها و سوئیچ‌های Cisco استفاده می‌شود و امکان مدیریت تجهیزات از طریق رابط خط فرمان (Command-Line Interface یا CLI) را فراهم می‌کند.

مدیر یا مهندس شبکه با استفاده از CLI می‌تواند وضعیت تجهیزات را بررسی کند، رابط‌ها و سرویس‌های شبکه را پیکربندی کند، تنظیمات امنیتی و مسیریابی را تغییر دهد و پیکربندی را ذخیره کند. Cisco در کنار IOS کلاسیک، خانواده‌هایی مانند IOS XE و NX-OS را نیز برای پلتفرم‌ها و کاربردهای متفاوت ارائه کرده است.

بسته به مدل دستگاه، نسخه نرم‌افزار و قابلیت‌های فعال، Cisco IOS می‌تواند برای پیکربندی و مدیریت قابلیت‌هایی مانند آدرس‌دهی IP، VLAN، سوئیچینگ، مسیریابی، فهرست‌های کنترل دسترسی (Access Control List یا ACL) و دسترسی مدیریتی استفاده شود. برای نمونه، در تجهیزات پشتیبانی‌شده می‌توان پورت‌های یک سوئیچ را در VLAN مشخص قرار داد، یک مسیر ایستا تعریف کرد یا با ACL دسترسی برخی ترافیک‌ها را محدود کرد.

IOS، IOS XE و NX-OS را یکسان فرض نکنید

IOS کلاسیک، Cisco IOS XE و Cisco NX-OS سامانه‌عامل‌های یکسانی نیستند. IOS XE معماری متفاوتی دارد، هرچند بسیاری از دستورها و مفاهیم پایه آن با IOS کلاسیک مشترک‌اند. NX-OS نیز عمدتاً برای خانواده‌های مشخصی از سوئیچ‌های مرکز داده Cisco طراحی شده است. پیش از شروع تمرین یا اجرای دستور، مدل دقیق دستگاه، خانواده سامانه‌عامل، نسخه و قابلیت‌های مجاز آن را بررسی کنید.

قابلیت‌هایی مانند مسیریابی پویا، سوئیچینگ لایه ۳، VLAN، پروتکل امن پوسته (Secure Shell یا SSH) و احراز هویت، مجوزدهی و حسابرسی (Authentication, Authorization and Accounting یا AAA) در همه مدل‌ها، imageها و مجوزها به یک شکل در دسترس نیستند. یک دستور ممکن است در دستگاه دیگر موجود نباشد یا رفتار متفاوتی داشته باشد.

مسیر کوتاه برای شروع تمرین

برای شروع، بهتر است تمرین را از شناخت محیط CLI و دستورهای بررسی آغاز کنید و سپس به سراغ پیکربندی VLAN، آدرس‌دهی، مسیریابی و ACL بروید.

  1. مدل دستگاه، خانواده سامانه‌عامل و نسخه نرم‌افزار را مشخص کنید.

  2. حالت‌های مختلف CLI و دستورهای show را یاد بگیرید.

  3. تنظیمات پایه مانند نام دستگاه و پیکربندی رابط‌ها را تمرین کنید.

  4. VLAN، پورت‌های access و trunk را در یک آزمایشگاه پیکربندی کنید.

  5. آدرس‌دهی IP و مسیرهای ایستا را تمرین کنید.

  6. پس از تسلط بر مباحث پایه، ACL و تنظیمات دسترسی مدیریتی را یاد بگیرید.

شبیه‌سازها و آزمایشگاه‌های مجازی برای یادگیری منطق پیکربندی و دستورهای CLI مفیدند، اما تجربه کار با تجهیزات واقعی می‌تواند تفاوت‌های مربوط به سخت‌افزار، رابط‌ها، ماژول‌ها و قابلیت‌های هر مدل را نیز نشان دهد.

این ابزار را با نام‌های دیگری نیز می‌شناسند:

  • آی‌اواس سیسکو
  • سیسکو آی‌اواس
  • Internetwork Operating System
  • Cisco Internetwork Operating System

ویژگی‌های کلیدی

برای آشنایی بهتر با این ابزار، توجه به موارد زیر می‌تواند مفید باشد.

  • رابط خط فرمان ساختاریافته

    حالت‌های اجرایی، مدیریتی و پیکربندی در CLI، سطح دسترسی و دامنه تغییر هر دستور را مشخص می‌کنند. شناخت حالت فعلی، برای جلوگیری از تغییر ناخواسته تنظیمات ضروری است.

  • پیکربندی رابط و سوئیچینگ

    در مدل‌های پشتیبانی‌شده، می‌توان رابط‌ها، پورت‌های access، VLAN و لینک trunk را پیکربندی کرد. در دسترس‌بودن این قابلیت‌ها به نوع دستگاه، image و مجوز آن وابسته است.

  • مسیریابی و ارتباط میان شبکه‌ها

    IOS در پلتفرم‌های دارای قابلیت مسیریابی می‌تواند برای آدرس‌دهی رابط‌ها، مسیرهای ایستا و برخی پروتکل‌های مسیریابی پویا استفاده شود. مجموعه پروتکل‌های قابل استفاده به پلتفرم و نسخه بستگی دارد.

  • کنترل ترافیک با ACL

    با ACL می‌توان عبور یا مسدودشدن ترافیک را بر اساس آدرس، پروتکل و پورت تعیین کرد. پشتیبانی، محل اعمال و جهت ترافیک در هر پلتفرم باید پیش از اجرا بررسی شود.

  • دستورهای پایش و عیب‌یابی

    دستورهای CLI مانند show، ping و traceroute برای بررسی وضعیت رابط‌ها، جدول مسیریابی، VLANها و مسیر ارتباطی به کار می‌روند. خروجی و گزینه‌های هر دستور ممکن است میان نسخه‌ها متفاوت باشد.

  • ذخیره پیکربندی و مدیریت دسترسی

    تنظیمات فعال معمولاً در running configuration قرار دارند و باید برای ماندگاری در startup configuration ذخیره شوند. امکاناتی مانند SSH، حساب محلی و AAA به مدل، نسخه و تنظیمات امنیتی وابسته‌اند.

کاربردها

در ادامه، مهم‌ترین موارد این بخش به تفکیک معرفی شده‌اند.

  • راه‌اندازی سوئیچ لایه ۲ یا لایه ۳

    در دستگاه‌های پشتیبانی‌شده، تعریف VLAN، اختصاص پورت‌های access، تنظیم لینک trunk و پیکربندی رابط‌های مجازی برای ارتباط میان VLANها.

  • پیکربندی ارتباط میان شعب

    تنظیم رابط‌های روتر، آدرس‌دهی IP و مسیرهای ایستا یا پروتکل مسیریابی پشتیبانی‌شده برای اتصال شبکه‌های چند سایت.

  • محدودسازی دسترسی شبکه

    اعمال ACL برای کنترل دسترسی کاربران یا شبکه‌ها به سرویس‌های مشخص، مانند محدودکردن دسترسی به یک سرور مدیریتی. پیش از اعمال، مسیر بازگشت و اثر قانون بر ترافیک مجاز را بررسی کنید.

  • عیب‌یابی قطعی یا افت ارتباط

    بررسی وضعیت فیزیکی و منطقی رابط‌ها، جدول MAC، جدول مسیریابی، تنظیمات VLAN و نتایج دستورهای show، ping و traceroute.

  • ایمن‌سازی دسترسی مدیریتی تجهیزات

    در پلتفرم‌های پشتیبانی‌شده، فعال‌سازی SSH، تعریف کاربران و سطح دسترسی، محدودکردن مبدأهای مدیریتی و غیرفعال‌سازی روش‌های ناامن مدیریت از راه دور.

ابزارهای جایگزین

پرسش‌های رایج درباره سیسکو IOS

در این بخش، به تعدادی از پرسش‌های رایج درباره این ابزار پاسخ داده شده است.

آیا Cisco IOS همان Cisco IOS XE است؟

خیر. IOS XE معماری متفاوتی دارد، هرچند بسیاری از مفاهیم و دستورهای پایه آن با IOS کلاسیک مشترک‌اند. مدل دستگاه، خانواده سامانه‌عامل و نسخه نصب‌شده را پیش از اجرای دستور بررسی کنید.

برای یادگیری Cisco IOS به روتر و سوئیچ واقعی نیاز دارم؟

برای شروع ضروری نیست. شبیه‌ساز یا آزمایشگاه مجازی برای تمرین CLI، VLAN، آدرس‌دهی و سناریوهای پایه مناسب است. تجهیزات واقعی برای شناخت کابل‌کشی، ماژول‌ها، رفتار سخت‌افزار و تفاوت قابلیت‌های مدل‌ها اهمیت دارند.

اولین دستورهای مهم Cisco IOS کدام‌اند؟

ابتدا حالت‌های CLI، دستورهای show، تنظیم نام دستگاه، تنظیم رابط، آدرس‌دهی IP، ذخیره پیکربندی و ping را یاد بگیرید. پس از آن به VLAN، trunk، مسیریابی و ACL برسید.

چرا بعد از راه‌اندازی مجدد، تنظیمات Cisco IOS حذف می‌شوند؟

اگر تغییرات فقط در running configuration باشند، با راه‌اندازی مجدد از بین می‌روند. پس از آزمون تنظیمات، آن‌ها را در startup configuration ذخیره کنید و در تغییرات حساس، نسخه پشتیبان از پیکربندی داشته باشید.

چگونه بفهمم یک موقعیت شغلی به Cisco IOS نیاز دارد؟

در آگهی‌های شغلی به عباراتی مانند Cisco، Cisco IOS، IOS XE، پیکربندی روتر و سوئیچ، VLAN، Routing، Switching، ACL، SSH و Network Troubleshooting توجه کنید. همچنین اگر نام مدل‌های تجهیزات Cisco یا گواهینامه‌هایی مانند CCNA و CCNP در آگهی آمده باشد، احتمال استفاده از محیط Cisco بیشتر است. در مصاحبه نیز می‌توانید درباره مدل تجهیزات، نسخه سامانه‌عامل و سایر تجهیزات شبکه مورد استفاده سازمان سؤال کنید.

آموزش‌های مرتبط در فرادرس

منابع پیشنهادی

برچسب‌ها و کلیدواژه‌ها

سیسکو IOSCisco IOSدستورهای سیسکوپیکربندی روتر سیسکوپیکربندی سوئیچ سیسکوVLAN در سیسکومسیریابی سیسکوACL سیسکوعیب‌یابی شبکه سیسکوCLI سیسکو