معرفی
«اوپنتلهمتری» (OpenTelemetry) که با نام OTel نیز شناخته می‌شود، چارچوبی متن‌باز و مستقل از فروشنده برای ابزارگذاری، تولید، جمع‌آوری و ارسال دادههای تله‌متری است. این داده‌ها به تیم‌های فنی کمک می‌کنند رفتار سامانه را در زمان اجرا مشاهده و مشکلات آن را تحلیل کنند. مشخصات رسمی هر سیگنال و مفاهیم آن در مستندات Specification اوپنتلهمتری منتشر شده است.
سیگنال‌ها و اجزای اصلی OpenTelemetry
سه سیگنال اصلی مشاهده‌پذیری در اوپنتلهمتری شامل ردپاها (Traces)، سنجه‌ها (Metrics) و گزارش‌های رخداد (Logs) هستند. اوپنتلهمتری همچنین از اطلاعات زمینه‌ای (Baggage) برای انتقال دادههای زمینه‌ای میان سرویس‌ها پشتیبانی می‌کند و قابلیت‌هایی مانند پروفایل‌ها (Profiles) نیز در حال توسعه هستند.
توسعه‌دهندگان می‌توانند با رابط برنامه‌نویسی کاربردی (API)، کیت توسعه نرم‌افزار (SDK) و کتابخانه‌های ابزارگذاری (Instrumentation) برنامه‌های خود را ابزارگذاری کنند. برای برخی زبان‌های برنامه‌نویسی و چارچوب‌ها (Frameworks) نیز ابزارگذاری بدون کد (Zero-Code یا Automatic Instrumentation) وجود دارد که بدون افزودن دستی کد به همه بخش‌های برنامه، بخشی از دادههای تله‌متری مورد نیاز را تولید می‌کند.
دادههای تولیدشده معمولاً با پروتکل OTLP (OpenTelemetry Protocol یا OTLP) به گردآورنده اوپنتلهمتری (OpenTelemetry Collector) یا یک سامانه پشتیبان سازگار (Backend) ارسال میشوند. OTLP برای انتقال دادههای اوپنتلهمتری طراحی شده است و از روش‌هایی مانند gRPC و HTTP/Protobuf پشتیبانی می‌کند.
نقش OpenTelemetry در معماری مشاهده‌پذیری
اوپنتلهمتری به‌خودی‌خود سامانه‌ای برای ذخیرهسازی بلندمدت، موتور پرس‌وجو (Query Engine) یا ابزار ساخت داشبورد (Dashboard) نیست. وظیفه اصلی آن استانداردکردن ابزارگذاری، مدل داده، انتشار زمینه (Context Propagation) و انتقال دادههای تله‌متری است. برای مشاهده و تحلیل نهایی داده‌ها معمولاً از سامانه‌های پشتیبان مانند پرومتئوس (Prometheus)، یاگر (Jaeger)، گرافانا (Grafana) یا سرویس‌های تجاری مشاهده‌پذیری (Observability) استفاده می‌شود.
یکی از مزیت‌های مهم اوپنتلهمتری کاهش وابستگی ابزارگذاری برنامه به یک سامانه پشتیبان خاص است. بااین‌حال، این چارچوب وابستگی به فروشنده (Vendor Lock-in) را کاملاً از بین نمی‌برد زیرا داشبوردها، پرس‌وجوها، هشدارها (Alerts) و برخی قابلیت‌های اختصاصی سامانه‌های پشتیبان ممکن است همچنان به فروشنده خاصی وابسته باشند. راهنمای رسمی ابزارگذاری خودکار، زبان‌ها و روش‌های پشتیبانی‌شده را توضیح می‌دهد.
این ابزار را با نام‌های دیگری نیز می‌شناسند:
- OTel
ویژگی‌های کلیدی
برای آشنایی بهتر با این ابزار، توجه به موارد زیر میتواند مفید باشد.
-
پشتیبانی از سه سیگنال اصلی تله‌متری
OpenTelemetry مدل‌ها و ابزارهای مشترکی برای Traces ،Metrics و Logs فراهم می‌کند. Baggage نیز برای انتقال Context میان اجزای یک درخواست قابل استفاده است. میزان بلوغ هر سیگنال میتواند بین SDKهای زبان‌های مختلف متفاوت باشد. مستندات: opentelemetry.io
-
استاندارد باز و مستقل از فروشنده
API-ها و SDK-های استاندارد، ابزارگذاری برنامه را از مقصد نهایی تله‌متری جدا می‌کنند و انتخاب صادرکننده و مقصد در پیکربندی انجام می‌شود. مستندات: opentelemetry.io
-
ردیابی توزیع‌شده درخواست‌ها
شناسه تریس و اسپن را میان سرویس‌ها منتقل می‌کند تا مسیر یک درخواست، زمان هر مرحله و نقطه خطا در معماری چندسرویسی قابل بررسی باشد. مستندات: opentelemetry.io
-
ابزارگذاری خودکار
برای برخی زبان‌ها و کتابخانه‌ها، دادههای پایه مانند درخواست HTTP و فراخوانی پایگاه داده را بدون افزودن دستی تریس به همه بخش‌های کد ثبت می‌کند. مستندات: opentelemetry.io
-
OpenTelemetry Collector
Collector داده را دریافت، پردازش و به یک یا چند مقصد صادر می‌کند. پردازش‌هایی مانند فیلتر، غنی‌سازی و نمونهبرداری با اجزای قابل‌پیکربندی انجام میشوند. مستندات: opentelemetry.io
-
پروتکل OTLP
پروتکل OpenTelemetry Protocol یا OTLP راهی استاندارد برای انتقال تله‌متری میان SDK، Collector و سامانه‌های مقصد فراهم می‌کند. مستندات: opentelemetry.io
کاربردها
در ادامه، مهم‌ترین موارد این بخش به تفکیک معرفی شده‌اند.
-
یافتن گلوگاه در زنجیره میکروسرویس‌ها
وقتی یک درخواست از API Gateway، چند سرویس و پایگاه داده عبور می‌کند، تریس نشان می‌دهد تأخیر یا خطا دقیقاً در کدام سرویس و عملیات رخ داده است. مفهوم تریس در لینک opentelemetry.io قابل‌دسترسی است.
-
یکپارچه‌سازی پایش در چند زبان برنامه‌نویسی
تیمی که سرویس‌های Java، Python، Node.js یا .NET دارد، میتواند برای نام‌گذاری، برچسب‌ها و انتقال تله‌متری از یک استاندارد مشترک استفاده کند. راهنمای زبان‌ها: opentelemetry.io
-
ارسال داده به چند مقصد
Collector میتواند تله‌متری یکسان را پس از پردازش به سامانه‌های متفاوت صادر کند. مثلاً متریک به Prometheus و تریس به Jaeger. مستندات: opentelemetry.io
-
مهاجرت از ابزار پایش وابسته به فروشنده
اگر ابزارگذاری برنامه با API اوپنتلهمتری انجام شده باشد، تغییر مقصد تله‌متری معمولاً بیشتر در تنظیمات Collector و صادرکننده‌ها انجام می‌شود. مستندات: opentelemetry.io
-
بررسی خطاهای تولید
با پیوند دادن تریس، لاگ و شناسه درخواست، تیم میتواند خطای گزارش‌شده را از نشانه‌های کاربر تا سرویس یا وابستگی ایجادکننده دنبال کند. مستندات همبستگی سیگنال‌ها: opentelemetry.io
پرسش‌های رایج درباره اوپنتلهمتری
در این بخش، به تعدادی از پرسش‌های رایج درباره این ابزار پاسخ داده شده است.
آیا اوپنتلهمتری جای Prometheus یا Jaeger را میگیرد؟
معمولاً نه. اوپنتلهمتری برای ابزارگذاری و انتقال داده است، اما Prometheus برای ذخیرهسازی و پرسوجوی متریک و Jaeger برای مشاهده تریس به کار میروند. این ابزارها اغلب در یک معماری کنار هم استفاده میشوند. مستندات: opentelemetry.io
آیا برای استفاده از اوپنتلهمتری باید همه کد را دستی تغییر دهم؟
نه همیشه. ابزارگذاری خودکار میتواند بخشی از دادههای رایج مانند درخواستهای HTTP و اتصال پایگاه داده را ثبت کند. برای عملیات مهم کسبوکار، خطاهای خاص و تریس دقیق جریان برنامه، معمولاً ابزارگذاری دستی لازم است. مستندات: opentelemetry.io
OpenTelemetry Collector چه کاری انجام می‌دهد؟
Collector یک سرویس میانی برای دریافت، پردازش و صادر کردن دادههای تله‌متری است. میتواند داده را فیلتر یا نمونهبرداری کند، ویژگی‌های مشترک بیفزاید و آن را به یک یا چند مقصد بفرستد. مستندات: opentelemetry.io
آیا ثبت همه تریسها در محیط تولید مناسب است؟
اغلب نه. ثبت کامل تریس در سامانه پرترافیک میتواند هزینه ذخیرهسازی و پردازش را بالا ببرد. تیم باید سیاست نمونهبرداری، حذف داده حساس و میزان جزئیات موردنیاز را بر اساس حجم ترافیک و نیاز عیبیابی تنظیم کند. مستندات نمونهبرداری: opentelemetry.io
برای شروع یادگیری اوپنتلهمتری چه مواردی لازم است؟
ابتدا مفهوم متریک، لاگ، تریس، اسپن و شناسه همبستگی را یاد بگیرید. سپس یک سرویس ساده را با SDK زبان خود ابزارگذاری کنید، Collector را اجرا کنید و خروجی را در Prometheus یا Jaeger مشاهده کنید. راهنمای شروع: opentelemetry.io
آموزش‌های مرتبط در فرادرس
-
آموزش نرم افزار گرافانا – تهیه داشبورد تحلیل داده با Grafana + گواهینامه | فرادرس
-
آموزش گرافانا – ساخت داشبورد تحلیل داده با Grafana – تکمیلی
-
آموزش سیستم های توزیع شده
-
آموزش مقدماتی کوبرنتیز – مدیریت کانتینرها با Kubernetes + گواهینامه
-
آموزش داکر جادی – مفاهیم و شروع کار با Docker (رایگان) + گواهینامه
-
سیستم های توزیع شده چیست؟ – تعریف، انواع و مزایا به زبان ساده
