معرفی
گیتهاب (GitHub) سرویسی در فضای ابری است که برای میزبانی مخزنهای Git و همکاری در توسعه نرمافزار به کار برده میشود. Git ابزار کنترل نسخهای است که روی رایانه شما کار میکند. گیتهاب امکانات اشتراکگذاری، بازبینی و مدیریت کار تیمی را روی مخزن Git اضافه میکند. GitHub برای سازمانها گزینههای استقرار سازمانی نیز ارائه میدهد که جزئیات آن را باید از مستندات رسمی بررسی کنید.
توسعهدهندگان از گیتهاب برای کارهای زیر استفاده میکنند:
نگهداری کد
ساخت «شاخه» (Branch)
ثبت «تغییر» (Commit)
ارسال «درخواست ادغام» (Pull Request)
درخواست ادغام فرصتی برای بررسی کد و گفتوگو پیش از واردشدن تغییرات به شاخه اصلی است. تیمها همچنین با ابزارهای زیر میتوانند باگها، کارها و زمانبندی هدفهای پروژه را پیگیری کنند:
Issue
Project
Discussion
«نقطه عطف» (Milestone)
با GitHub Actions میتوانید گردشکارهای خودکار را بر پایه رویدادهایی مانند Push یا درخواست ادغام اجرا کنید. این کار امکانات زیر را فراهم میسازد:
اجرای تست
تحلیل کیفیت کد
ساخت برنامه
استقرار پروژه
این قابلیت برای تیمی مفید است که میخواهد بررسیهای تکراری را نزدیک به مخزن نگه دارد. سهمیه مصرف، امکانات در دسترس و هزینه احتمالی آن به طرح و نوع استفاده وابسته است. پیش از طراحی فرایند CI/CD، صفحه قیمتگذاری و مستندات مصرف Actions را بررسی کنید.
چه زمانی GitHub را انتخاب کنید؟
GitHub برای موارد زیر مناسب است:
نمونهکار عمومی
پروژههای متنباز
تیمهای کوچکی که میخواهند از سرویس آماده، جامعه بزرگ توسعهدهندگان و یکپارچگیهای گسترده استفاده کنند.
اگر کد یا همکاری بیرونی بخش مهمی از پروژه شما است، دیدهشدن مخزن و فرایند درخواست ادغام میتواند مزیت عملی داشته باشد.
ابزارهای جایگزین را در شرایط زیر بررسی کنید:
GitLab: زمانی که یکپارچهکردن مدیریت کد و CI/CD در یک محصول یا کنترل بیشتر بر استقرار داخلی برایتان اولویت دارد، آن را بررسی کنید.
Bitbucket: برای تیمهایی که فرایندشان به ابزارهای Atlassian مانند Jira گره خورده است، گزینه مناسبتری محسوب میشود.
هیچکدام از این ابزارها بدون هزینه یا محدودیت نیستند. امکانات، سقف کاربران، فضای ذخیرهسازی، دقایق اجرای خودکارسازی و گزینههای سازمانی میان طرحهای مختلف تغییر میکنند. انتخاب نهایی را با توجه به نیاز تیم و صفحه قیمتگذاری فعلی هر سرویس انجام دهید.
شروع عملی برای کار توسعهای
اگر میخواهید از رایانه خود در پروژه توسعه دهید، یادگیری Git را به عنوان پیشنیاز اصلی کار با گیتهاب در اولویت بگذارید. این گامهای عملی را به ترتیب زیر دنبال کنید:
مخزن جدیدd بسازید: مخزن در گیتهاب ایجاد کنید و آن را روی رایانه خود «دریافت» (Clone) کنید.
شاخه جدید و تغییرات را ثبت کنید: شاخه جدیدی بگذارید، تغییری کوچک ایجاد کنید و آن تغییر را «ثبت» (Commit) کنید.
تعارض ایجاد کنید و آن را حل کنید: با تغییر همزمان یک خط کد در دو شاخه مختلف، «تعارض» (Conflict) بسازید و روش حل تعارض را تمرین کنید.
درخواست ادغام بفرستید: «درخواست ادغام» (Pull Request) را همراه با فایل README (شفاف نوشته شده) ارسال کنید، تغییرات را توضیح دهید و پس از دریافت نظر همتیمی، متن کد را اصلاح کنید.
با انجام این تمرینها، برای همکاری پایه در یک مخزن تیمی آماده میشوید. این آمادگی چرخه رایج تغییر تا بازبینی و ادغام را به شما نشان میدهد.
محدودیتها و ملاحظات
گیتهاب یک سرویس شخص ثالث است؛ دسترسی شما به عوامل زیر بستگی دارد:
وضعیت اینترنت
سیاستهای سرویس
سطح طرح انتخابی
تنظیمات سازمان
مخزن خصوصی بهتنهایی جایگزین کنترل دسترسی نیست. موارد زیر را باید متناسب با حساسیت پروژه تنظیم کنید:
نقش اعضا
کلیدهای دسترسی
قوانین شاخه
الزام بررسیهای خودکار
تنظیم نادرست این موارد میتواند به ادغام تغییر بررسینشده یا دسترسی بیش از نیاز منجر شود. دسترسی کاربران ایرانی به خدمات گیتهاب با ملاحظات زیر همراه است:
GitHub در مه ۲۰۱۹ اعلام کرد دسترسی توسعهدهندگان ایرانی به سرویس را فراهم کرده است.
شرایط دسترسی، پرداخت طرحهای پولی و محدودیتهای ناشی از کنترلهای تجاری ممکن است تغییر کند.
پیش از وابستهکردن فرایند تیم به طرح پولی یا قابلیت مشخص، سیاست رسمی کنترلهای تجاری و صفحه قیمتگذاری GitHub را بررسی کنید.
ویژگیهای کلیدی
برای آشنایی بهتر با این ابزار، توجه به موارد زیر میتواند مفید باشد.
-
میزبانی مخزنهای Git
مخزنهای عمومی و خصوصی را میزبانی میکند و امکان clone و push و pull و مشاهده تاریخچه تغییرات را از طریق وب و Git فراهم میسازد.
-
درخواست ادغام و بازبینی کد
تغییرات یک شاخه پیش از ادغام بررسی میشوند. اعضای تیم میتوانند نظر بدهند، تغییر مشخصی را تأیید کنند یا اصلاح بخواهند.
-
مدیریت Issue و برنامهریزی کار
برای ثبت باگ، درخواست قابلیت، تقسیم کار و پیگیری وضعیت استفاده میشود. برچسبها، مسئولها و نقطههای عطف به نظم کار تیم کمک میکنند.
-
خودکارسازی با GitHub Actions
گردشکارهای GitHub Actions میتوانند با push یا درخواست ادغام اجرا شوند؛ مانند اجرای تست، تحلیل کیفیت کد، ساخت برنامه یا استقرار. سهمیه و هزینه احتمالی به طرح و مصرف وابسته است.
-
کنترل دسترسی و قوانین شاخه
میتوان سطح دسترسی اعضا، الزام بازبینی، موفقبودن بررسیهای خودکار و محدودیت ادغام مستقیم در شاخههای اصلی را تنظیم کرد. این تنظیمات باید متناسب با حساسیت پروژه بازبینی شوند.
-
مستندسازی نزدیک به کد
فایلهای README و Wiki و Discussion به تیم کمک میکنند راهاندازی پروژه، تصمیمهای فنی و پرسشهای رایج را کنار مخزن نگه دارند.
کاربردها
موارد زیر تصویری کلی از این بخش برای این ابزار ارائه میکنند.
-
همکاری روی یک پروژه نرمافزاری
هر توسعهدهنده روی شاخه خود کار میکند، تغییرات را با درخواست ادغام ارائه میدهد و پس از بازبینی و عبور از تستها آنها را ادغام میکند.
-
ساخت نمونهکار قابل بررسی
برنامهنویس میتواند کد پروژه، README، تصاویر محصول، راهنمای اجرا و تاریخچه توسعه را در یک مخزن عمومی ارائه کند.
-
اجرای تست در هر تغییر
تیم میتواند با GitHub Actions تنظیم کند که با هر درخواست ادغام، تستهای واحد یا بررسیهای کیفیت کد اجرا شوند. پیش از استفاده، سهمیه و هزینه طرح را بررسی کنید.
-
توسعه و نگهداری پروژه متنباز
مشارکتکنندگان میتوانند Issue ثبت کنند، پیشنهاد تغییر بدهند، درخواست ادغام بفرستند و مستندات پروژه را بهبود دهند.
-
مدیریت انتشار نسخه
برای ثبت نسخههای منتشرشده، نگهداری یادداشت انتشار و ارائه فایلهای خروجی پروژه به کاربران یا اعضای تیم استفاده میشود.
ابزارهای جایگزین
پرسشهای رایج درباره گیتهاب
در این بخش، به تعدادی از پرسشهای رایج درباره این ابزار پاسخ داده شده است.
تفاوت Git و گیتهاب چیست؟
Git ابزار کنترل نسخه روی رایانه است، اما گیتهاب سرویسی ابری برای میزبانی مخزنهای Git و همکاری تیمی محسوب میشود.
آیا برای استفاده از گیتهاب باید Git بلد باشم؟
برای مشاهده پروژهها و ویرایشهای ساده از طریق وب، نه لزوما. اما برای کار توسعهای از رایانه، باید ساخت مخزن، clone، شاخه، ثبت تغییر، حل تعارض و ارسال درخواست ادغام را تمرین کنید.
آیا میتوان مخزن خصوصی در گیتهاب ساخت؟
بله. گیتهاب امکان ساخت مخزن خصوصی را فراهم میکند. امکانات تیمی، فضای ذخیرهسازی، سطح دسترسی و قابلیتهای در دسترس ممکن است میان طرحها متفاوت باشند، جزئیات فعلی را در صفحه قیمتگذاری رسمی بررسی کنید.
درخواست ادغام چیست؟
درخواست ادغام یا Pull Request، درخواست بررسی و ادغام تغییرات یک شاخه در شاخه دیگر است. تیم پیش از ورود تغییرات به شاخه اصلی، کد را بررسی میکند، درباره آن گفتوگو میکند و نتیجه تستهای خودکار را میبیند.
آیا گیتهاب برای نمونهکار برنامهنویسی مناسب است؟
بله، اگر مخزن شما قابل اجرا و قابل فهم باشد. یک README روشن، راهنمای نصب، توضیح تصمیمهای فنی و تاریخچه ثبت تغییرهای معنادار معمولا از صرفا قرار دادن فایلهای کد ارزش بیشتری دارد.
آیا GitHub Actions همیشه رایگان است؟
خیر، شرایط استفاده، سهمیه و هزینه احتمالی GitHub Actions به طرح، نوع مخزن و میزان مصرف وابسته است. پیش از راهاندازی گردشکارهای پرمصرف، مستندات رسمی و صفحه قیمتگذاری فعلی را بررسی کنید.
آیا کاربران ایران میتوانند از گیتهاب استفاده کنند؟
GitHub در مه ۲۰۱۹ اعلام کرد دسترسی توسعهدهندگان ایرانی به سرویس را فراهم کرده است. با این حال، وضعیت پرداخت، طرحهای پولی و محدودیتهای کنترل تجاری ممکن است تغییر کند. پیش از خرید یا استفاده سازمانی، سیاست رسمی GitHub را بررسی کنید.
آموزشهای مرتبط در فرادرس
-
آموزش گیت Git، گیت هاب و گیت لب (رایگان) + گواهینامه
-
آموزش ساخت پروفایل حرفه ای گیت هاب GitHub و نکات مهم در پروژه ها + گواهینامه
-
آموزش زبان مارک داون Markdown + ایجاد سایت استاتیک در GitHub Pages
-
آموزش گیت و گیت هاب در اندروید استودیو، Git و GitHub در Android Studio
-
آموزش گیت و گیت هاب از شروع تا آپلود پروژه، به زبان ساده
