معرفی و پیشینه دانشگاه
دانشگاه فرهنگیان یک دانشگاه دولتی وابسته به وزارت آموزش و پرورش است که برای تأمین، تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی موردنیاز این وزارتخانه فعالیت میکند. این دانشگاه از پردیسها و مراکز آموزش عالی در استانهای مختلف تشکیل شده است و محل تحصیل دانشجومعلمان به رشتهمحل و پردیس پذیرفتهشده بستگی دارد. اساسنامه دانشگاه نیز وابستگی آن به وزارت آموزش و پرورش و نحوه اداره آن با رعایت مقررات وزارتخانههای آموزش و پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری را تصریح کرده است.
ویژگی اصلی دانشگاه فرهنگیان، پیوند آموزش دانشگاهی با تربیت حرفهای معلم است. دانشجومعلم علاوه بر یادگیری دانش موضوعی و تربیتی، با کارورزی، محیط مدرسه و الزامات واقعی تدریس آشنا میشود. پذیرش در این مسیر با تأیید صلاحیت عمومی و تخصصی و تعهد خدمت همراه است.
دانشگاه فرهنگیان با دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی یکی نیست. هر دو با تربیت نیروی آموزشی ارتباط دارند، اما دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی نهادی مستقل از سامانه دانشگاه فرهنگیان است و بیشتر بر تربیت دبیر فنی تمرکز دارد.
تاریخچه و مسیر توسعه
دانشگاه فرهنگیان بر اساس اساسنامهای که در جلسه ۷۰۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی در ۶ دی ۱۳۹۰ تصویب شد، شکل گرفت و اساسنامه آن در ۱ اسفند ۱۳۹۰ ابلاغ شد. این دانشگاه با مأموریت تأمین، تربیت و توانمندسازی منابع انسانی موردنیاز وزارت آموزش و پرورش ایجاد شد.
پیشینه تربیت معلم در ایران به نهادهایی مانند دارالمعلمین، دانشسراها و دانشگاههای تربیت معلم بازمیگشت. دانشگاه فرهنگیان در سال ۱۳۹۰ با تصویب اساسنامهای مستقل شکل گرفت و ساختار جدیدی برای تربیت و توانمندسازی نیروی انسانی آموزش و پرورش ایجاد کرد. در بررسی تاریخچه این دانشگاه باید میان پیشینه عمومی تربیت معلم در ایران و تاریخ تأسیس خود دانشگاه فرهنگیان تفاوت گذاشت.
دانشگاه تربیت معلم در سال ۱۳۵۳ ایجاد شد و مراکزی در چند شهر زیر نظر آن فعالیت کردند. این دانشگاه در سال ۱۳۸۹ با تغییر ساختار و تعطیلی رشتههای دبیری، فعالیت خود را با نام دانشگاه خوارزمی ادامه داد. همزمان، مسئولیت تربیت معلم برای سطوح مختلف آموزشی به دانشگاه فرهنگیان واگذار شد.
موقعیت و پردیسها
مرکز استقرار دانشگاه فرهنگیان در تهران است، اما فعالیت آموزشی آن به یک ساختمان یا یک شهر محدود نمیشود. پردیسها و مراکز دانشگاهی این دانشگاه در استانهای مختلف کشور، محل اجرای آموزش دانشجومعلمان و برنامههای فرهنگی، ورزشی و رفاهی هستند.
تجربه تحصیل در این شبکه به پردیس انتخابی، شهر محل تحصیل و مدرسه محل کارورزی وابسته است. فاصله محل اقامت تا پردیس و مدرسه، دسترسی به حملونقل و فاصله از خانواده از عوامل عملی انتخاب رشتهمحل به شمار میآیند.
مقاطع تحصیلی
این دانشگاه بهطور پایدار در مقاطع زیر دانشجو میپذیرد:
ساختار آموزشی
آموزش مدرسهای و دبیری
رشتهها و حوزههای آموزشی دانشگاه فرهنگیان بر نیازهای مدرسه و تربیت نیروی آموزشی متمرکزند. آموزش ابتدایی، آموزش کودکان با نیازهای ویژه، آموزش ریاضی، فیزیک، شیمی، زیستشناسی، زبان و ادبیات فارسی، علوم اجتماعی، مشاوره، تربیت بدنی، زبان انگلیسی، هنر و کار و فناوری از حوزههای مطرحشده برای فعالیت آموزشی دانشگاه هستند.
علوم تربیتی و شایستگی حرفهای
روش تدریس، مدیریت کلاس، دانش تربیتی، کارورزی و توانایی ارتباط با یادگیرندگان، بخش مهمی از هویت آموزشی دانشگاه را میسازند. برنامهها برای آن طراحی میشوند که دانشجومعلم بتواند دانش تخصصی را در موقعیت واقعی مدرسه به کار گیرد.
پژوهش در تعلیم و تربیت
تحصیلات تکمیلی و فعالیتهای علمی دانشگاه به نظریهها و مسائل تعلیم و تربیت، برنامه درسی، یاددهی و یادگیری، تربیت معلم و نیازهای آموزشی مدارس نزدیک است.
محیط علمی و دانشجویی
پژوهش، فناوری و پیوند با صنعت
فعالیت پژوهشی دانشگاه فرهنگیان با مسائل تعلیم و تربیت، برنامه درسی، یاددهی و یادگیری، تربیت معلم و مسائل واقعی مدارس ارتباط دارد. برای داوطلب، ارزش این فعالیتها بیشتر در ارتباط آنها با مسائل آموزشی و تجربه مدرسه سنجیده میشود. میزان فعالیت پژوهشی و فرصت مشارکت دانشجویان نیز میتواند میان پردیسها و گروههای آموزشی متفاوت باشد.
نشریات تخصصی دانشگاه نیز موضوعاتی مانند آموزش زبان، آموزش علوم، برنامه درسی و ارزیابی برنامههای تربیت معلم را دنبال میکنند. پیوند پژوهش با مدرسه و تبدیل مسائل واقعی کلاس به موضوع پژوهش، معیار مهمی برای سنجش ظرفیت علمی این دانشگاه است.
امکانات و زیرساختها
در پردیسها و مراکز دانشگاه فرهنگیان، فضاهای آموزشی، برخی آزمایشگاهها و کارگاهها، کتابخانه، فضاهای فرهنگی و ورزشی، سراهای دانشجویی، سلفسرویس و خدمات بهداشتی و مشاورهای پیشبینی شده است. گزارشهای موجود از وجود یا استفاده از این ظرفیتها در برخی واحدها حکایت دارند.
تحصیل حضوری و شبانهروزی باعث میشود خوابگاه، تغذیه، فضای مطالعه، امکانات ورزشی و خدمات سلامت در تجربه دانشجومعلم اهمیت داشته باشند. کیفیت یا دسترسی یکسان این خدمات برای همه واحدها از شواهد موجود قابل اثبات نیست.
فضای دانشگاه و شهر میزبان
بخشی از دانشجومعلمان در شهرهایی غیر از محل سکونت خانواده تحصیل میکنند و ممکن است از خدمات خوابگاهی پردیس خود استفاده کنند. در چنین شرایطی، ظرفیت خوابگاه، تعداد افراد هر اتاق، وضعیت تغذیه، فضای مطالعه و فاصله محل اسکان تا پردیس و مدرسه محل کارورزی از عوامل عملی مهم برای بررسی هستند. این شرایط میان پردیسهای مختلف یکسان نیست و باید برای رشتهمحل موردنظر بررسی شود.
شهر میزبان فقط محل برگزاری کلاس نیست؛ فاصله آن تا خانواده، دسترسی به مدرسه محل کارورزی، حملونقل عمومی و خدمات ضروری، بخشی از هزینه و دشواری تحصیل را تعیین میکند. به همین دلیل، تجربه یک پردیس را نمیتوان به همه پردیسهای دانشگاه فرهنگیان تعمیم داد.
ارزیابی برای داوطلبان
برای ارزیابی بهتر این دانشگاه، باید مزایا و چالشهای آن را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
ویژگیهای متمایز
-
کارورزی در محیط مدرسه
کارورزی دانشجومعلم را میان دانشگاه، مدرسه، استاد دانشگاه و معلم راهنما قرار میدهد تا تدریس، مدیریت کلاس و شناخت موقعیتهای واقعی آموزشی را تمرین کند.
-
تعهد خدمت پس از تحصیل
پذیرفتهشدگان دانشگاه فرهنگیان بهعنوان دانشجومعلم متعهد خدمت پذیرفته میشوند و باید مطابق مقررات، تعهد خدمت محضری بسپارند. مدت تعهد معمولاً دو برابر مدت تحصیل در نظر گرفته شده و در مقررات پذیرش، حداقل پنج سال برای آن تعیین شده است. جزئیات محل خدمت، ادامه تحصیل، لغو تعهد و سایر شرایط باید بر اساس دفترچه و مقررات سال پذیرش بررسی شود.
-
رشتهمحل تابع نیاز آموزش و پرورش
ارائه رشته و ظرفیت آن به نیاز آموزش و پرورش استان، گروه آزمایشی، بومیگزینی و کدرشتهمحل همان دوره بستگی دارد؛ بنابراین شبکه دانشگاه فهرستی ثابت از رشتهها در همه پردیسها ندارد.
نکاتی که داوطلب باید بسنجد
-
تعهد خدمت
دانشجومعلم پس از دانشآموختگی متعهد میشود دو برابر مدت تحصیل خود در محل تعیینشده از سوی آموزش و پرورش خدمت کند.
-
محدودیت در تغییر مسیر
رشتهها و برنامههای دانشگاه بر نیازهای آموزش و پرورش متمرکزند و برای داوطلبی که هنوز میان چند حرفه مردد است، انعطاف کمتری دارند.
-
تفاوت پردیسها
داوطلب باید فاصله پردیس تا خانواده و مدرسه محل کارورزی، الگوی اسکان، امکان مطالعه و دسترسی به خدمات ضروری شهر میزبان را پیش از انتخاب رشتهمحل بسنجد.
-
وابستگی به آموزش و پرورش
دانشگاه فرهنگیان وابسته به وزارت آموزش و پرورش است و بر اساس اساسنامه، فعالیت آن با رعایت مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و ضوابط و مقررات وزارتخانههای آموزش و پرورش و علوم، تحقیقات و فناوری انجام میشود.
این دانشگاه مناسب چه داوطلبانی است؟
اگر هدف شما از تحصیل، ورود حرفهای به تدریس و کار مستمر با دانشآموزان است، دانشگاه فرهنگیان مسیر منسجمتری میان دانشگاه، مدرسه و آموزش حرفهای فراهم میکند. کارورزی و زندگی در شبکه پردیسهای استانی، شما را زودتر با محیط واقعی مدرسه و مسئولیتهای معلمی روبهرو میسازد.
این انتخاب برای کسی که تعهد خدمت، گزینش و محدودیت رشتهای را میپذیرد مناسبتر است. اگر در حوزههای علوم انسانی یا علمی به تنوع رشتهای و امکان جابهجایی میان مسیرهای تحصیلی نیاز دارید، مقایسه دانشگاه فرهنگیان با دانشگاه تهران یا دانشگاه علامه طباطبایی را بر اساس رشتههای ارائهشده، میزان آموزش عملی و هدف شغلی خود انجام دهید. اگر به تربیت دبیر فنی و رشتههای مهندسی علاقه دارید، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی مسیر تخصصیتری ارائه میکند.
پرسشهای رایج درباره دانشگاه فرهنگیان
در این بخش، به تعدادی از پرسشهای رایج درباره این دانشگاه پاسخ داده شده است.
تفاوت دانشگاه فرهنگیان با دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی چیست؟
دانشگاه فرهنگیان عمدتاً بر آموزش معلمی و حوزههای تربیتی مدرسه تمرکز دارد و کارورزی را در مسیر آمادهسازی دانشجومعلم قرار میدهد. دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی نهادی مستقل است و برای تربیت دبیر فنی و رشتههای مهندسی مسیر تخصصیتری دارد؛ بنابراین رشته موردنظر و هدف شغلی، معیار اصلی انتخاب میان آنهاست.
آیا تحصیل در دانشگاه فرهنگیان با تعهد خدمت همراه است؟
بله. تعهد خدمت یعنی انتخاب رشته و محل خدمت دانشآموخته در چارچوب مقررات آموزش و پرورش انجام میشود و تغییر مسیر شغلی میتواند پیامدهای اداری و حقوقی داشته باشد. مدت تعهد و جزئیات ادامه تحصیل، لغو رابطه استخدامی یا خسارت احتمالی باید در دفترچه و مقررات همان سال بررسی شود.
کارورزی در دانشگاه فرهنگیان چه کاربردی دارد؟
کارورزی آموزش نظری را به تجربه واقعی مدرسه پیوند میدهد و دانشجومعلم در آن تدریس، مدیریت کلاس و شناخت موقعیتهای آموزشی را تمرین میکند. کیفیت اجرا به همکاری پردیس، مدرسه، استاد ناظر و معلم راهنما وابسته است.
آیا رشتههای دانشگاه فرهنگیان در همه پردیسها ثابت هستند؟
خیر. رشتهمحل و ظرفیت به نیاز آموزش و پرورش استان، گروه آزمایشی، بومیگزینی و دفترچه همان دوره بستگی دارد. حوزهها نیز از آموزش ابتدایی و رشتههای تربیتی تا آموزش درسهای دوره متوسطه و کار و فناوری را دربرمیگیرند؛ بنابراین عنوان رشته بهتنهایی محل تحصیل یا دامنه شغلی را مشخص نمیکند.
آیا دانشگاه فرهنگیان خوابگاه و غذای دانشجویی دارد؟
در مقررات و ساختار دانشگاه فرهنگیان، خدماتی مانند خوابگاه و تغذیه دانشجویی پیشبینی شده است، اما ظرفیت و شرایط استفاده از این خدمات میان پردیسها یکسان نیست. داوطلب باید وضعیت خوابگاه، ظرفیت اسکان، هزینههای مربوط و نحوه ارائه غذا را برای پردیس و سال پذیرش خود از اطلاعیههای رسمی بررسی کند. در دفترچه پذیرش نیز تحصیل دانشجویان بهصورت شبانهروزی و شرایط مربوط به هزینه خوابگاه و خدمات شبانهروزی تشریح شده است.
آموزشهای مرتبط در فرادرس
منابع پیشنهادی
دانشگاههای مرتبط و نزدیک
داوطلبان معمولاً این دانشگاه را با دانشگاههای زیر مقایسه میکنند.